Cố Chấp Tinh Tấn 🪷

Bồ Tát Địa Tạng bắt đầu giảng giải cho hai thầy trò Tuệ Giác và Chí Minh về lỗi lầm thứ hai của người tu hành, một lỗi cực kỳ vi tế mà hầu như ai cũng từng vướng phải đó là cố chấp mà tưởng là tinh tấn. Nghe qua tưởng như khen nhưng thật ra đây là cánh cửa ngầm dẫn vào tà kiến khiến biết bao người tu lạc mất con đường giải thoát vì sao? Vì giữa tinh tấn và cố chấp chỉ cách nhau một sợi tóc mà nếu không đủ trí tuệ để phân biệt thì người tinh tấn hôm nay sẽ trở thành người cố chấp ngày mai.

Bồ Tát nhìn hai thầy trò giọng ngài hiền từ mà nghiêm nghị, người mới học đạo lòng đầy nhiệt huyết ngày đêm tụng kinh lễ Phật giữ giới hành thiện tâm không mệt mỏi đó là tinh tấn, nhưng nếu lòng ấy thiếu trí tuệ soi sáng thì tinh tấn sẽ biến thành cố chấp, cố chấp vào Pháp tu cố chấp vào thầy cố chấp vào hình tướng cố chấp vào điều mình cho là đúng, khi tâm đã chấp thì cửa giải thoát khép lại. Thầy Chí Minh chấp tay thưa, bạch Bồ Tát làm sao biết được mình tinh tấn hay đã trở nên cố chấp?

Ngài mỉm cười rất dễ phân biệt, tinh tấn khiến tâm con nhẹ còn cố chấp khiến tâm con nặng, tinh tấn giúp con mở lòng thương người hơn còn cố chấp khiến con thu hẹp lại dễ sân hận dễ phán xét, nếu con càng tu mà càng thấy khó chịu với ai khác mình thì con đang đi ngược chiều rồi. Nghe đến đây thầy Chí Minh cúi đầu lòng thắt lại, thầy nhớ có những lúc trong chùa thấy đồng tu tụng kinh theo cách khác thầy đã khởi niệm sao họ không đúng Pháp.

Hóa ra ngay đó là chấp, cái chấp ấy nhỏ như hạt bụi nhưng nếu không nhận ra nó sẽ thành tảng đá chặn đường. Bồ Tát đưa tay chỉ xa xa, trước mặt hiện ra hình ảnh một vị tăng đang ngồi thiền trên tảng đá, thân ngay thẳng hơi thở nhẹ nhàng nhưng rồi ánh sáng quanh ông dần tối lại thân ông hóa thành tượng đá bất động. Bồ Tát nói, vị tăng này kiếp trước là người rất tinh tấn ông ngồi thiền 40 năm không rời chỗ ăn một bữa ngủ một giờ tâm niệm kiên định ai khuyên cũng không nghe, cuối cùng vì chấp vào hình tướng tu hành ông tưởng mình chứng tâm dính vào cảnh định không thoát được, thần thức ông hóa đá nơi đó ngàn năm không rời đến khi duyên hết mới được sinh lại làm người.

Hòa thượng Tuệ Giác rùng mình hỏi, bạch Bồ Tát chẳng phải kiên định như vậy là đáng khen sao, sao lại thành chướng? Ngài nói, kiên định mà có trí thì là định còn kiên định mà không trí thì là si, si định và chánh định khác nhau ở một niệm thấy rõ vô ngã, tu mà không biết buông là giam mình trong vỏ ốc tự tôn. Thưa quý vị, nghe đến đây chúng ta thấy rõ tu không phải để làm nhiều mà là để thấy rõ, cái thấy sai thì tu càng nhiều càng xa đạo cũng như người đi lạc mà chạy nhanh càng chạy càng lạc.

Bồ Tát lại chỉ tiếp một cảnh khác, có một vị ni sư ngày nào cũng niệm Phật tụng kinh nhưng khi thấy ai hành trì khác mình liền phê phán cho rằng họ sai ta đúng, sau khi mất á bà sinh làm loài chim sáo suốt ngày hót A Di Đà A Di Đà không ngừng. Bồ Tát nói đó là nghiệp chấp Pháp, niệm Phật mà không hiểu nghĩa nhất tâm chỉ bám lấy âm thanh thì Phật hiệu thành nghiệp thức, chấp danh mà quên tâm chấp pháp mà mất đạo ấy là lỗi của người tu không khéo.

Quý vị thấy đó, tu hành là đường giữa không nghiêng bên si không ngã bên chấp, Phật Pháp như con thuyền qua sông nếu ta nắm chặt chiếc thuyền mà không chịu rời thì cũng chẳng bao giờ sang được bờ bên kia, khi đến bờ giải thoát rồi còn ôm lấy Pháp tu thì Pháp ấy trở thành sợi dây trói. Bồ Tát nhìn hai thầy trò giọng ngài dịu lại, tinh tấn chân thật là tinh tấn trong buông bỏ không phải trong cố giữ, làm hết lòng nhưng không bám kết quả hành trì miên mật nhưng không chấp Pháp đó là tinh tấn của bậc trí, còn tinh tấn mà thấy ai khác mình á thì khởi tâm chê đó là tinh tấn của phàm phu.

Thưa quý vị, cái nguy của người tu là chấp cái đúng của mình, Phật dạy người chấp vào đúng của mình thì đã sai vì sao? Vì cái đúng ấy chỉ đúng trong một cảnh duyên nhất định, khi duyên đổi cái đúng kia cũng đổi, chấp nó là sai giống như người trèo núi thấy đỉnh trước mắt tưởng là tột cùng nhưng lên tới nơi mới biết còn ngọn khắc cao hơn, người tu chấp Pháp cũng như dừng lại giữa đường mà cho rằng đã đến niết bàn.

Bồ Tát nói tiếp, cố chấp sinh ra phân biệt phân biệt sinh ra sân hận sân hận sinh ra nghiệp chướng, cho nên người tu càng siêng mà càng nóng nảy càng cực đoan càng phán xét thì biết rằng mình đang đi vào lỗi thứ hai này. Nghe đến đây hòa thượng Tuệ Giác rơi nước mắt bạch Bồ Tát, vậy con nên hành thế nào để tinh tấn mà không cố chấp? Ngài đáp hãy tu bằng tâm mềm, mềm không phải yếu mà là biết thuận theo nhân duyên, tâm mềm thì nước chảy đâu cũng trong tâm cứng thì sống nổi nước đục, khi thấy người khác tu khác mình hãy nghĩ rằng họ cũng đang đi về nguồn chỉ khác đường tâm như vậy gọi là bình đẳng trí, có bình đẳng trí thì tinh tấn sẽ trở thành đạo lực.

Thưa quý vị thật sâu sắc thay, tu hành mà không biết điều hòa tâm mình thì dễ đi từ đạo sang đấu từ tinh tấn chuyển sang cố chấp chỉ trong một niệm, cho nên người tu phải thường soi tôi làm việc này để giải thoát hay để chứng minh tôi đúng, nếu câu trả lời nghiêng về cái tôi thì dù mình có niệm Phật cả đời cũng vẫn là cố chấp. Phật dạy tu mà không phá ngã tu đó là vô ích, ngã chấp chính là gốc của cố chấp. Người tinh tấn thật sự khi nghe lời nghịch cũng cười, khi thấy người khác hơn mình cũng mừng, khi bị chỉ lỗi cũng cảm ơn.

Còn người cố chấp chỉ cần ai nói trái ý liền nổi sân tâm ấy dù khoác áo Phật vẫn là phàm phu. Cuối cùng Bồ Tát kết lại, người tinh tấn thật sự là người hòa tan mình trong đạo không còn ta tu, chỉ còn đạo tu như nước đổ vào biển không còn tên riêng chỉ còn vị mặn, khi nào con thấy mình và chúng sanh không khác thì con mới thật sự tinh tấn. Thưa quý vị bài học thứ hai này thật đáng suy ngẫm, nhiều người tưởng tinh tấn là làm nhiều giữ khổ hạnh niệm nhiều ngồi thiền lâu, nhưng tinh tấn thật là tu mà không chấp hành mà không dính biết dừng khi tâm cứng biết buông khi tâm nặng. Cho nên thầy thường nói cái khó không phải là làm mà là dừng, cái khó không phải là giữ mà là buông, buông mà không bỏ giữ mà không chấp đó mới là tinh tấn giữa trung đạo.